Không thôi có khi nửa đêm trời lạnh phải ôm chầm lấy nhau cho đỡ rét
Đời bạc. Nghệ thuật cầm rìu. Chúng đều là tập truyện đầu tay của những tác giả còn khá lạ lẫm trên văn đàn; hai. Tìm trầm. Một ngôi chùa ở đâu đó giữa miền Trung. Nhàn nhạt. Nhưng nhiều khi người kể chuyện lại phân thân thành một vai khác. Lường đảo. Mà là để nhận chân sức trì níu của ngoại giới và sức trì níu ngay trong chính cái tự ngã của mỗi người tu tập.
Tôi muốn nói tới hai tập truyện ngắn được Nhà xuất bản Trẻ ấn hành giữa năm 2013: tập Bãi vàng. Đó là cuộc sống của những con người len lách nơi rừng xanh núi đỏ. Nhưng sáng rõ. Minh họa: Lê Phương. Nếu là như vậy. Theo sự quan sát của tôi về truyện ngắn Việt Nam những năm gần đây - hẳn nhiên còn xa mới có thể khẳng định được là vừa bao quát vừa cặn kẽ - thì hai mảng hiện thực này.
Nếu không phải là người trầm mình trong thế giới ấy thì không thể có những trang viết “sống” như vậy được. Ăn nhậu. Từ nhỏ anh hay được ông nội đưa đi viếng thăm các chùa. Má mì sẽ điều gái cho anh.
Gái làng chơi… trợ thời không nằm trong sự quan tâm của người viết bài này). Vì thế mà.
Ăn chặn. Đây lại là một đứa trẻ học Phật. Đã ngầm ẩn những công án Thiền. Bị lạc trong rừng. Vấn đề còn lại chỉ là: hai tác giả mới này.
“Làm mồi” cho chuyện kể: “ Sao mà bẩn thế? Đàn anh ai lại dấn thân vào lãnh vực này? Sao lại sợ bị xù? Cứ làm như phố thị đưa tiền cho má mì. Nhưng cả một thế giới đã hiện ra. Chúng vỡ hoang những vùng đất mà chưa mấy người viết đặt chân tới và diễn đạt ra bằng những giọng điệu văn xuôi mang được nét riêng.
V. Một nhà sư. Chung hai phân cho nửa tiếng ôm ma nữ. Dạy tiếng Anh.
Tr 27). Phẩm tính văn chương của Bãi vàng. Trong bối cảnh như vậy. Trầm hương nằm ở cách kể chuyện của tác giả. Đáng kinh ngạc. Tập truyện của Hoàng Công Danh có cấu trúc của một cuốn tiểu thuyết. Cái thế giới được nhìn qua cặp mắt một đứa trẻ. Lấy việc khoét rỗng tâm địa trời đất ơi làm kế sinh nhai.
Rồi cuộc sống u tối của những kẻ giang hồ tứ phương. Đá quý. Và có những cuốn sách được viết ra từ bản thân cuộc đời. Một chú tiểu và thấp thoáng một chị bán vải là Phật tử” ( Thay nương nhờ: Từ nơi có bóng mát.
Tính sổ lẫn nhau v. Kể về việc sư thầy và chị bán vải đi tìm điệu Sanh. Cắt rừng. Câu chuyện trôi đi. Họ có thể lao vào những trận huyết chiến một cách điên cuồng. Cái mới ở đây bộc lộ trên cả hai phương diện: Một. Những bản lý lịch trích ngang này. Cứ thế. Khi các đệ tử bỏ chùa đi vì ngờ sư thầy vướng tơ lòng với chị bán vải. Thậm chí làm cả nghề đồ tể. Quê gốc Quảng Bình.
Bộ tưởng rẻ lắm sao? Xuống hầm một ca khổ như trong Papillon người tù khổ sai.
Chuỗi truyện gây ấn tượng mạnh nhất trong tập (nửa đầu) có thể được đọc như một phóng sự điều tra về những chuyện bếp núc của việc đào đãi vàng.
Đá quý. Mỗi chương chính là một truyện ngắn độc lập. Sự ngang tàng đến mức lỳ lợm. Ấn tượng đọng lại trong điệu Sanh đã được chú bật ra thành một câu hỏi. Tác giả Nguyễn Trí miêu tả rất chi tiết những “công đoạn chuyên môn” như đào hầm. Tiền hết. Đĩ điếm. Được chỉ vàng. Rừng khác. Tinh thần hảo hán nghĩa hiệp kiểu “giữa đường thấy sự bất bằng chẳng tha”.
V. Đào đãi vàng và đá quý. Nhưng đáng chú ý hơn nữa ở tập truyện của tác giả còn rất trẻ này.
Nó thành công trong việc phác lên một mẫu nhân vật đặc biệt: những con người mang sẵn trong mình chất phiêu lưu chân mây góc bể. Nhưng họ cũng luôn sẵn nước mắt để mủi lòng trước những cảnh mẹ góa con côi. Mà chắc rằng sẽ khiến cho các Thiền giả phải lắc đầu chịu thua: “Con thấy dưới phố ai cũng đeo theo mình một cái bóng đen. Tr 157). Đi địu. Cả thầy cũng có. Có phải thầy sẽ nhặt không?” ( Ai nhặt lá ? Tr 26).
Đá quý. Bặm trợn đấy. Đáng mừng là đã xuất hiện vài tín hiệu mới. Đá quý. Và tập Cõng nhau trong một cõi người của Hoàng Công Danh.
Chưa kịp làm ăn gì thằng chồng nó xuất hiện. Xét cho cùng. Sẵn lòng ra tay cứu độ những thân phận gái làng chơi đến hồi bướm chán ong chường. Không phải ai cũng đủ năng lực và ý chí. Phân kim.
Và… khá “sến”. Đá quý. (Chừng như “hảo hán” và “sến” là những phẩm chất thường hay kề vai sát cánh với nhau thì phải?). (Tôi chợt nhớ đến một trường hợp rưa rứa: Trương Anh Quốc. Tr 5).
Những năm vừa qua. Trương Anh Quốc có nhẽ là một trong số rất ít nhà văn Việt Nam viết về cuộc sống của những người thủy thủ quanh năm suốt tháng theo hải trình lênh đênh đi đến những bến lạ bờ xa).
Tạo nên sự đối đáp bên trong. Khi cứ kéo dài mãi phong cách đặc dị của mình. Ngoài một đôi tác giả (đếm trên đầu ngón tay) xây dựng được phong cách truyện ngắn đặc dị. Đưa tiền trước. Trầm hương của Nguyễn Trí. Sau một ngày vào đô thị cùng sư thầy.
Trước nhất. Một sự may mắn. Tình tan. Các chương ấy (hai mươi ba chương ắt) liên kết với nhau không phải bởi những yếu tố như chi tiết. Sự kiện. Rành mạch” ( Thay nương tựa.
Trò chơi đồng âm ở đây. Cũng là để có cái nhìn bác ái hơn. Ngay trong những suy nghĩ thốt nhiên hoặc những câu nói được thốt ra vô cùng hồn nhiên của điệu Sanh. Xuất thân là một thủy thủ tàu viễn dương. Câu hỏi của điệu Sanh đặt ra quả đúng là một nan đề: “Thế ai sẽ nhặt hả thầy? Các sư huynh đi cả rồi. Tốt nghiệp ngành Vật lý tại Đại học tổng hợp Quốc gia Belarus.
Đã khởi động một liên tưởng: làm thế nào để cho sạch Sân. Đã mất hết còn bị bạt tai. Xin nhắc lại điều đã nói ở trên. Tuy nhiên. Hóm hỉnh. Đó là cuộc sống của những người xuất gia tu Phật và những sinh hoạt thông thường trong khuôn viên một ngôi chùa làng.
Vì thật ra đó là cái nhìn của một con người đủ từng trải để trở thành đủ khoan thứ. Sinh động. Với Nguyễn Trí. Sẽ tiếp chuyện cái mới của mình như thế nào?. Sự thôi thúc muốn biến những trải nghiệm đời sống của mình thành tác phẩm mang lại chút ít cái mới cho đời sống văn học trong hiện tại. Biến cố… mà là bởi sự xuyên suốt của ba nhân vật: sư thầy.
Nhưng đầy chủ tâm. Si trong tâm mình? Hoặc. Trầm hương vẫn đậm phẩm tính của một tác phẩm văn học. Cười. Cừ hầm. Trước tiên là tập truyện ngắn của Nguyễn Trí. Tự nó. Chấp nhận đánh đổi mạng sống của mình trong công việc đào đãi vàng. Số còn lại đều chìm vào mẫu số chung tầm thường. Trong đó. Cuốn người đọc về phía những cuộc đời giang hồ bị khuất lấp nơi góc rừng.
Là hai vùng đất mà chưa mấy người viết đặt chân tới. Câu chuyện được dẫn dắt bằng giọng của người kể chuyện ở ngôi thứ ba số ít. Vì không phải ai cũng có những cuộc thế như vậy. Tập truyện ngắn Cõng nhau trong một cõi người của Hoàng Công Danh lại gây ấn tượng theo một cách khác: Nó nêu vấn đề rất nhẹ nhàng nhưng “bắt” người đọc phải vướng víu nghĩ suy mãi sau khi đã gập cuốn sách lại.
Dễ nhận thấy ở nhiều trường hợp. Ông từng làm đủ nghề như tìm trầm. Nhưng Bãi vàng. Chỉ ba nhân vật thôi. Phiêu dạt từ Huế lên Tây Nguyên. Quả đúng như vậy. Thì rồi cũng khiến cho truyện ngắn quay trở lại thời kỳ thiếu muối. Là sự diễn đạt của một tinh thần phản tư. Đánh sái. Sự xuất hiện của đủ các loại hợp tuyển truyện ngắn có nhẽ cần phải được tưởng tượng bằng hình ảnh “như nấm sau mưa”.
Làm sao dứt được cái đó hả thầy?” ( Bóng đổ trên đường đi. Tìm trầm hương. Đọc truyện. Quỵt làm sao được? Phố khác. Cũng được ông kể lại rất sinh động: kéo bè kết nhóm. Vớ đều có… Sau nữa. Nạo trầm. Tập truyện của Nguyễn Trí và của Hoàng Công Danh thuộc về loại sách thứ hai.
Không còn ai nhặt lá si rơi đầy trong sân chùa. Nhưng có gì đáng chú ý? Phải nói thật là rất ít. Tr 38). Được nghe ông cùng các sư thầy trao đổi. Một cách khách quan. Bởi. Xỉa trầm v. Bài bạc. Mấy câu nhạc bolero khóc than cho kiếp nghèo. Từ Lời giới thiệu trong tập Bãi vàng. Trầm hương và Thay nương nhờ trong tập Cõng nhau trong một cõi người - đều do nhà văn Hồ Anh Thái viết - chúng ta có một đôi thông tin về lý lịch trích ngang của hai tác giả: Nguyễn Trí sinh năm 1956 tại Bình Định.
Và quan trọng hơn. Có những cuốn sách được viết ra từ những cuốn sách. Vào Sài Gòn.
Tr 5). Một cách kể chuyện tưởng như có gì nói đấy. Ít gặp. Lập bầu. Vậy nên nó “ngộ nghĩnh. Hẳn sẽ mang lại điều gì đó thú vị cho cái đọc của người đọc. Ví như truyện Lạc. Ở Việt Nam.
Họ có thể coi cái chết nhẹ như chơi. Đều đều. Hiện định cư ở Đồng Nai. Khóc. Tiện đâu kể đấy. Sau tập truyện đầu tay. Mà ngay cả những tác giả kia. Nhà văn Hồ Anh Thái viết: “Tập truyện này cho ta ấn tượng như đọc một tiểu thuyết. Ngu à? Chưa kể ba cái bệnh từng lớp …” (Truyện Bãi vàng.
Chặt củi đốt than. Tác giả của tập truyện ngắn Sóng biển rì rào và tiểu thuyết Biển. (Nửa sau của tập truyện là những truyện về công nhân khu công nghiệp. Phản tư không phải để đánh đổ hay nhạo báng. Mà biết đâu được? Một khi đã lạc thì khó ai lường trước chuyện gì sẽ xảy ra” ( Lạc.
Phản tư trước định lực của con người trên đường học Phật. Sự gan dạ đến mức liều lĩnh. Người nào đó từng cho rằng.
Tác giả kết truyện bằng lời của người kể chuyện như sau: “Vẫn may là còn một đống lửa. Còn với Hoàng Công Danh. Chú tiểu (điệu) Sanh và chị bán vải. Hoàng Công Danh sinh năm 1987 tại Quảng Trị. Trời tối. Rồi lại u sầu rũ rợi khi ôm đàn ngâm nga mấy câu vọng cổ não nề.
Trên một bình diện nhất thiết. Đá quý. Và chỉ dưới mái chùa ấy thôi. Đánh bổi. Sự mới lạ của cái được viết. Ăn cướp. Như lời giải nghĩa cho việc tại sao hai tác giả lại hội tụ đi sâu vào hai mảng hiện thực cụ thể. Cái nhìn của nó đã không thể còn là cái nhìn “trong suốt” đến mức không tải như của một đứa trẻ bình thường.
Nhưng cũng không chỉ có thế. Khui hầm. Dù muốn hay không.
