Kiến trúc đình nhà sàn độc đáo xứ Kinh Bắc.

Đình được xây dựng cao hơn mặt đất chừng một mét với những rường cột chống bằng gỗ lim to, chắc và nhuộm màu trầm tích của thời kì gần 300 năm có lẻ

Những chiếc rường cột to, đường kính bằng tay hai người ôm mới hết khiến ai đến đây cũng phải trằm trồ bái phục khi biết sờ soạng số gỗ ấy được bà Nguyên, vợ quan Thạc Lượng cho người chuyên chở từ Thanh Hóa ra.

Đó là hình ảnh bà Nguyễn Thị Nguyên, vợ quan trấn thủ Nguyễn Thạc Lượng.

Kiến trúc nhà sàn thân thiện, lấp ló dưới mái đình cong vút cổ kính khiến ngôi đình trở thành hấp dẫn hơn trong mắt của khách thập phương. Sắc thái và hình hài mỗi con long, ly, quy, phượng cũng rất khác nhau, không có sự lặp lại hay trùng hợp.

Nhiều dấu hỏi đươc đặt ra cho các đời đời sau thảo luận và thán phục. Đó đều là những đường trỗ hết sức tinh xảo. Bức cửa Võng được chạm lộng phối hợp với chạm nổi tinh xảo trên cả 7 lớp, 9 ô với các đề tài tứ linh, tứ quý. Trong lịch sử đã từng xuất hiện Nguyên Phi Ỷ Lan từng hai lần nhiếp chính với những đóng góp to lớn cho triều đại nhà Lý thịnh.

Bi   ểu t   ượng c   ủa chi   ến th   ắng  Khi thực dân Pháp xâm lược, chúng đã chiếm đóng cả vùng Đình Bảng và âm mưu phá đình. Tục truyền, Nguyễn Thạc Lượng thuở nhỏ học rộng tài cao sáng ý hơn người.

D   ương Thu. Được xây dựng trên thế đất tụ thủy tang phong, nghĩa là nằm trên lưng của một con nhện khổng lồ, đình Đình Bảng được coi là kiến trúc tuyệt hảo trong số những kiến trúc cổ của Việt Nam. Khi khớp các cột với nhau, mọi thứ đều chém một cách hoàn hảo đến không ngờ. Mái đình tỏa rộng, chiếm đến 2/3 chiều cao tổng thể của đình tạo sự kỳ bí và bề thế.

Sau khi xây dựng xong nhà của mình, hai vợ chồng quan Thạc Lượng đã cùng nhau luận bàn với dân làng và tuyển chọn các thợ giỏi để xây dựng đình làng. Hai người đã nên vợ nên chồng và có một đời sống hạnh phúc. Người dân nơi đây rất kiêu hãnh cho rằng Đình Bảng là vùng đất của những người con dâu phụ trách.

Ông Luân san sẻ: "Trong tổng số 84 cột đình, người ta đo được không một chiếc cột nào có chu vi bằng chiếc cột nào.

Hành động này của bà trở thành một biểu tượng tuyệt của người dâu hiền vợ thảo xứ Kinh Bắc nói chung và quê hương Đình Bảng nói riêng. Cho đến hiện nay, gần 300 năm đã trôi qua, nhưng vào những dịp việc làng, hàng nghìn người ngồi lên sàn đình cùng một lúc mà ngôi đình vẫn rất vững chắc. Nhưng điều mà người ta quan hoài và thầm cảm phục là mặc dầu kích cỡ các cột không giống nhau nhưng kiến trúc đình tổng thể không hề bị khập khiễng”.

Đến khi hết tuổi cống hiến, ông Lượng về quê hương Đình Bảng cùng người vợ cáng đáng tháo vát hết dạ thương yêu chồng con.

Mỗi bức chạm khắc ở đình là một tác phẩm không lặp lại tạo nên sức quyến rũ kỳ lạ. Ngôi nhà đã được tổ chức UNESCO châu Á- Thái Bình Dương chọn là di tích cần được bảo vệ. Bên cạnh đó còn những bức chạm rồng tuyệt xảo như: Long vân đại hội, Ngũ long tranh châu, Lục long ngự thiên. Để tỏ lòng yêu chồng, cảm ơn miền quê đã sinh ra đức phu quân sạch của mình, bà Nguyên đã không quản ngại bí mật giấu chồng, về tận quê hương Thanh Hóa tìm những cây gỗ lim to đẹp nhất với ý tưởng xây dựng đình làng.

Lớn lên, với kiên tâm giúp nước giúp dân, dẹp trừ bạo loạn, ông đã từ nhiều lời mời gọi xa hoa với công việc an nhàn chốn kinh kỳ để xung phong làm chức quan trấn giữ (tương đương với quân nhân biên phòng ngày nay - PV), chuyên đi trấn thủ tại các vùng biên ải.

Bức Võng mở ngang một gian, kéo dài từ Thượng lương xuống Hạ xà. Ngày nay, người dân Đình Bảng tự hào coi nhà văn Nguyệt Tú là một hình mẫu lý tưởng tiếp nối truyền thống dâu hiền vợ thảo, người có công chăm lo gia đình, là hậu phương vững chắc cho chồng có được một danh vị đáng nể là nguyên chủ toạ Quốc hội Việt Nam, ông Lê Quang Đạo.

Bà Nguyên không cai quản đường xá bóng gió vất vả để mang về một điều gì đó thật là có ý nghĩa, đóng góp vào sự phát triển của quê hương người chồng mà bà rất đỗi tôn thờ và kính yêu. Tuy nhiên, rất may là đội thiếu niên du kích Đình Bảng kết hợp với lực lượng quân và dân khi dò xét phát hiện đã kịp thời ngắt được dây khiến bộc phá không nổ.

Hàng nghìn chi tiết được chạm khắc trong đình không có một chi tiết nào trùng

Bức lưỡng nghệ (một con đực, một con cái) phục chầu mỗi con một vẻ, rất sinh động. Sau nhiều dã tâm của quân thù muốn phá hoại không thành, ngôi đình đã trở thành tượng trưng thắng lợi quân thù xâm lăng của mảnh đất Đình Bảng anh hùng.

Nhận nhiệm vụ tại xứ Thanh, ông không cai quản rời quê hương đến Thanh Hóa, bảo vệ miền biên thùy và định cư luôn ở đó.

Sau đó chúng lại âm mưu dùng bộc phá để phá bỏ. Ngôi đình c   ủa nh   ững đi   ều đ   ặc bi   ệt  Một nét lạ trong kiến trúc đình Đình Bảng đó là thiết kế đình nhà sàn. Hàng nghìn họa tiết trong ngôi đình không cái nào giống nhau. 28 bộ long và hàng chục bộ ly, quy, phượng, không một bộ nào giống nhau về hình thể cũng như kích cỡ. Điều này nếu chỉ nhìn bằng mắt thì khó phát hiện.

Người ta đặt nhiều giả thuyết về cách vận chuyển của bà, và lúc khó lý giải nhất thì ai cũng tặc lưỡi cho rằng đó là vì tình ái bà dành cho người chồng của mình quá lớn.

Người ta gọi đó là một đình Đình Bảng thu nhỏ bởi những nét tương đồng hiếm có của hai kiến trúc này. Gỗ hầu hết do bà Nguyên chuyển từ Thanh Hóa quê mình ra, là gỗ lim chuẩn, được lựa chọn khá kỹ về chất lượng. Người ta không hiểu lý do tại sao, hàng trăm người thợ được huy động chạm khắc và đục đẽo cột kèo nhưng không có một sai sót nào.

Bi   ểu t   ượng c   ủa ng   ười dâu hi   ền v   ợ th   ảo  Đình Đình Bảng thờ ba vị thành hoàng: Cao Sơn thánh thượng (thần núi), Thủy bá thánh thượng (thần Nước) và Bách lệ hoàng thượng (thần đất). Sự suýt trước nhất với du khách là bức cửa Võng lớn ở cung giữa thuộc gian bên ngoài. Đây cũng là một nét hiếm gặp ở những ngôi đình khác. Đình cũng được xây dựng lâu nhất trong lịch sử xây dựng đình, kéo dài 36 năm, từ 1700 - 1736 mới hoàn tất.

Vì thế, dù điều kiện đường xá xa xôi và phương tiện chuyên chở khó khăn đến mấy bà vẫn kiên tâm làm cho bằng được.

Mọi nét trổ đều được làm thủ công bằng tay, với con mắt nghệ thuật tài hoa của những người con thường ngày trên quê hương Đình Bảng. Cũng chính bởi điều này mà đình Đình Bảng trở nên biểu tượng về người nữ giới phụ trách tháo vát, hết lòng thương yêu và tôn thờ chồng. Tuy nhiên, với đình Đình Bảng, bên cạnh những ý nghĩa truyền thống, người dân khắp vùng còn nhắc mãi và tôn thờ như một biểu tượng của người dâu hiền vợ thảo.

Ông đã gặp và đem lòng thương mến cô gái Nguyễn Thị Nguyên. Đến thời Lê Sơ xuất hiện bà Nguyễn Thị Nguyên, người có công mang gỗ lim từ Thanh Hóa ra làm đẹp cho quê chồng.

Bức bát mã quần phi được diễn tả hết sức sống động giúp người xem thấy được sự khoáng đạt và nét thanh bình của mảnh đất này qua hình ảnh và tư thế của từng chú ngựa, không con nào giống con nào. Tòa Bái Đường (Đại Đình) là công trình quan yếu nhất của đình với thiết kế hình chữ nhật dài 20m, rộng 14m chia làm bảy gian, hai chái nằm trên nền cao bó đá xanh có hai bậc cấp.

Người đến đình không chỉ có lòng linh tính mà còn bị mê mẩn bởi những đường nét kiến trúc và chạm khắc tinh xảo như thế.

Ngôi nhà ấy hiện tại do ông Nguyễn Thạc Sủng, là hậu duệ dòng họ Nguyễn Thạc ở Đình Bảng mong và giữ giàng.

Trước khi chủ xướng việc xây dựng đình làng, bà Nguyên đã cùng chồng tạo nên một kiến trúc nhà độc đáo. Ông Đặng Đình Luân, trưởng ban quản lý di tích đình Đình Bảng cho biết: "Vào thời điểm những năm 2000 khi quốc gia về khảo sát để trùng tu xây dựng đình mới phát lộ ra nhiều điều đặc biệt.

Mỗi cột mang một con số khác nhau. Khi bước chân qua cửa tam quan, mọi tinh hoa của nghệ thuật chạm khắc của thế kỷ XVIII khiến người ta phải buông những câu trầm trồ thán phục.

Chúng dùng mánh lới, buộc xích sắt vào chân cột đình, dùng xe kéo đổ đình nhưng không thành. Kể cả những vảy trên thân rồng cũng được người thợ tẩn mẩn luồn lách đục khoét sao cho không một cái nào giống nguyên cái nào.